more
>Sa mama de Deus est sa santa prus venerada, pregada e arregodada cun medas nominis drivessus: Santa Maria, Santa Maria de is sèti gratzias, Santa Maria de sa defenza, Santa Maria Rejna de sa paxi, de su Bonu conzillu, de is sèti doloris... iaus a podi andai ainnantis contendindi a muntõis e… chi prus ndi tenit prus ndi pongiat. Deus, cand’at fàtu su mundu, at donàu a s’omini terras bellas, terras grassas e disigiosas de donài frùtu chi s’omini, cand’at imparau a dd’as arai e semiãi, at isfrutau e gustau cun sabidorìa. Terras sciustas de arrius, fruminis e frumineddus; terras prenas, aintru, de richesas chi s’omini, a bell’a bellu, cun intelligenzia nd’at scipiu bogai a foras fadendu is menas: mineralis de varias calidadis e pretziosidadi. Terras arricas de acuas bellas a bufai chi s’at donau cun is mitzas, e s’omini est arrennesciu a ndi bogai a foras s’acua de is ‘enas chi currìant in fund’e sa terra fadendu funtanas e putzus. Ma Deus s’at donau atras acuas puru, acuas callentis chi ndi stupant de sa terra a prepotentzia po potai saludi e benessiri a is ossus e totu sa pressona umana. S’omini at imparau, cun su tempus, a imperai cuss’acua in su modu mellus, frabichendu, agir’a giru de custas mitzas, dominarius po arricì sa genti chi andàt a si curai. Cad’e is pàtis nostas, in carrera de Sardara, s’at donàu ua mitza de acua callenti. Is primus a s’acatai de is propriedadis de custas acuas fiant stetius frotzis is sadrus antigus ma seguramenti pigadas in possessu de is primus Romanus arribaus a innoi a si cumandai. Sa Sardinnia est stetia sempiri una terra de concuista:
Fenicius, Romanus, Spanniolus… si frimaus innoi sen’e scaresci is Barbarescus. Is romanus funt stetius is primus a frabicai aposentus cun lètus de taba po assentai is momadius e ddis ponni su ludu callenti e lacus po ddus sciacuài in cuss’acua callenti meraculosa. Iant fatu domus po chi sa genti, chi arribàt de tesu, agatessat u logu po dromì. Issus connosciant is benefizius de custas acuas, poita ca ndi tenìant in terra frima puru, ma custas, cument’e calidadi fiant mellus, e is arricus insòru ne ddus potant a innoi po sanài de su dabor’e ossus. Custas mitzas ddas tzerriànt “Termas”, famadas in donnia logu. A bell’a bellu, ingúi e totu fut nascia ua biddiscedda chi dda tzerriant: “Villa Abbas” Sa ‘idda de is acuas. Apustis su nascimentu de Gesùs, candu sa religioni sua iat cumentzau a si spaiãi in donnia logu, sa genti de cussa biddiscedda iat frabicau ua cresiedda, frozis in epoca Bizantina, no si scit candu né cumenti. Tenìant e, no sciu candu ndi fut arribada de sa Spannia, ua statua de sa Madonna allatendu su Santu Pipiu, e duncas sa cresia, dd’iant intitulada a sa Madonna de su Lati Druci o de s’Arrimediu o de Is Gratzias, no si scìt, ma frotzis fiat propriu de Su Lati Druci. Oi in dì cussa statua s’agatat ancora in s’artari de cussa cresiedda. Cun s’abendonu, a pag’a pagu, de sa Sardinnia de pàti de is spanniolus, fiant cumentzadas is bardanas de is Barbarescus e Turcus Africanus: ndi pigant femias, ominis giovunus e pipius e nce ddus potant a is terras insòru po ddus bendi cument’e scraus. U annu, is abitadoris de Sa Bidda de is Acuas, timendu s’arribu de is turcus, iant cuau sa statua de sa Madonna in d’unu niciu de is termas e si nci fiant fuius a Sardara. Uota segurus de s’acabada de custa bardanas, custa genti, oramai Sardaresa, fiant passaus u seculu o dusu, fiant torraus a si curai su dabor’e ossus in cussas acuas. De sa ‘iddixedda no nci fut arrastu, iant torrau a arrangiài sa cresiedda e, po dd’amanniai, pinnichendu pedra in d’u frabicu sderrocau, iant agatau sa statua de sa Madonna cuada acant’e sa mitza de s’acua, luegus nce dd’iant potada a sa cresiedda chi iant intitulau a santa Maria de is Aquas. Cuncu beciteddu arregodàt, po ai intendiu de s’aiaiu chi dd’iat intendiu de su bisàiu cuncua cosa de cussa statua, frotzis fadìant ua brufessõi tzerriada De Is Poburus ma no ndi fut seguru. Insaras is pastoris, fiat in Maju, iant fàtu cìca e torrau a dd’afestai fadendu sa brufessõi.
Ma apustis sa festa, sa statua, po no nde dda furai, nce dd’iant potada a Sardara. Frotzis fut stetiu u Munsennori o u predi, no si scìt, ma naràt ca cussa statua cun sa tita in foras allatendu su pipiu, fut scandulosa e iant cumentzau a cicai de cuai cussas partis chi crediant de scandulu, cumbinendu arroris. Insaras, s’arratori Sisinniu Garau, pinnichendu dinai de pat’e totus, in su 1870, iat odrinau uantra statua de Casteddu simbili a custa ma crobèta po apatai is acausiõis. Candu sa statua fut arribada iant apariciau ua grandu festa de tres disi potendu sa Santa noba, in brufessõi de Sardara a sa cresiedda de is termas. Custa festa manna fiat a s’acabu de Cabudanni e de insaras si sighit a afestai in cussu tempus e cun cussu nomini: sa Festa Manna de Santa Mariaquas. Ma est abarrada a su propriu, a Maju, sa festa de Is Pastoris. S’arratori Giusepi Caddeu in su 1875 iat fàtu fai su cociu e de insaras sa Santa dda potant aintr’e custu cociu asub’e su carr’a bois. Sa genti chi arribat a cussu logu Beneditu, no si podit contai, ma no scèti po sa festa, ma po divotziõi a Santa Mariaquas, genti mèda nàrat de ai arriciu gratzias de Issa. Ma custas termas funti giài ua gratzia manna. Su sexi de Gennarju de su 1949 Santa Mariaquas iat inghitzau ua bisìta a totus is biddas de sa Diocesi de Abas, custu giru fut acabau su 26 de Maju. Cad’e is annus setànta, de su noixentus, Munsennori Antõi Tedde dd’iat nomenàda Amparadora Massima de sa Diocesi de Abas, impari cun is Santas: Giusta, Giustina e Enedina; e s’undixi de Lampadas de su 1988 is Obispus Giulianu Tiddia e Paulu Gibertini dd’iant coronada cun sa corona de oru. Chi apu sbagliau cuncua cosa pedronaimì, ma su chi contat est chi Santa Mariaquas sigat a essi s’Amparadora de totus!
© Riproduzione riservata